-
Va chạm Philippines-Trung Quốc có xu hướng lan rộng
Tính đến cuối năm 2025, con số va chạm giữa Manila và Bắc Kinh lên đến ít nhất 15 vụ va chạm và đối đầu tại các khu vực: Bãi Cỏ Mây, Bãi Cạn Scarborough, Bãi Sa Bin, Đá Hoài Ân cùng các vùng biển lân cận, trải dài qua từng tháng trong năm. Các vụ việc tập trung nhiều nhất tại bãi cạn Scarborough/Hoàng Nham (từ tháng 2 đến tháng 6, và lặp lại vào tháng 8 và tháng 11), cho thấy đây có thể được coi là điểm nóng then chốt trong căng thẳng song phương Trung Quốc-Philippines trong năm vừa qua.
Hình 1. Các vị trí va chạm/đụng độ giữa Trung Quốc và Philippines trong năm 2025
Trong các vụ việc, theo thông tin từ phía Philippines, các hoạt động gây sức ép của Trung Quốc bao gồm: quấy rối khảo sát khoa học, tấn công vòi rồng và triển khai xuồng vũ trang áp sát với các tàu của cục Thủy sản Philippines cũng như các tàu làm nhiệm vụ tiếp tế.
Trong 6 tháng đầu năm 2025, Trung Quốc và Philippines ghi nhận khoảng 10 vụ va chạm hoặc đụng độ trên biển, tập trung chủ yếu tại Bãi cạn Scarborough. Đây tiếp tục là điểm nóng nổi bật khi chiếm phần lớn số vụ việc trong giai đoạn này. Các sự cố diễn ra dưới nhiều hình thức, từ áp sát nguy hiểm trên không và trên biển, chặn đầu tàu, đến sử dụng vòi rồng và điều động tàu quân sự tiếp cận ở cự ly gần. Những động thái này làm gia tăng rủi ro va chạm ngoài ý muốn và cho thấy mức độ căng thẳng duy trì ở mức cao.
Trong 6 tháng cuối năm 2025, số vụ việc giảm về mặt tuyệt đối nhưng vẫn duy trì ở mức đáng chú ý và cao hơn so với cùng kỳ năm trước. Các hình thức đối đầu tiếp tục đa dạng, từ cảnh báo qua vô tuyến, truy đuổi, cản trở hoạt động dân sự, đến va chạm trực tiếp giữa các tàu thực thi pháp luật và tàu quân sự. Một số sự cố xảy ra trong quá trình phối hợp hoạt động giữa các lực lượng Trung Quốc, phản ánh môi trường hoạt động chồng lấn và tiềm ẩn rủi ro cao.
Bên cạnh Scarborough/Hoàng Nham, một cụm căng thẳng khác xuất hiện quanh khu vực Bãi Cỏ Mây và Đá Hoài Ân, với các vụ việc rải rác trong năm và có thời điểm leo thang thành va chạm gây hư hại vật chất. Nhìn chung, diễn biến năm 2025 cho thấy xu hướng duy trì căng thẳng kéo dài, với các điểm nóng lặp lại theo chu kỳ và tiềm ẩn nguy cơ tính toán sai lầm trên thực địa.
- Tương tác quân sự nội khối ASEAN chặt chẽ hơn
Trong cả năm 2025, theo thống kê chưa đầy đủ, các quốc gia Đông Nam Á đã tham gia ít nhất 57 cuộc diễn tập và tuần tra chung trên biển, nhiều hơn cả năm 2024 ít nhất chín cuộc. Đáng chú ý, năm 2025, các mối liên kết về diễn tập/huấn luyện quân sự nội khối ASEAN mở rộng về số lượng.
.png)
Hình 2. Mạng lưới tập trận giữa các nước Đông Nam Á, so sánh năm 2024 và 2025
Cụ thể, năm 2024, hoạt động quân sự dạng này chủ yếu xoay quanh một số cặp đối tác như Indonesia-Singapore, Malaysia-Singapore, Singapore-Thái Lan (hợp tác ba bên duy nhất là Campuchia-Lào-Việt Nam). Đến năm 2025, kết nối giữa các nước thành viên được mở rộng hơn khi ASEAN khôi phục lại Diễn tập Hải quân Đa phương (AMNEX). Các diễn tập song phương giữa Việt Nam với Philippines và Việt Nam với Thái Lan cũng được củng cố.
- Tập trận của Trung Quốc tiếp tục gia tăng
Trong năm 2025, tổng số tập trận của Trung Quốc lên tới ít nhất 142 cuộc, cho thấy xu hướng tăng dần kể từ năm 2022. Cụ thể, Trung Quốc thực hiện 96 diễn tập quân sự năm 2022; giảm nhẹ xuống 86 cuộc năm 2023 và tăng lên 119 cuộc năm 2024. Trong đó, khu vực Hoàng Nham/Scarborough không chỉ là điểm nóng va chạm giữa Trung Quốc-Philippines mà còn là khu vực Bắc Kinh thực hiện diễn tập với mật độ tương đối cao, gồm chín cuộc tuần tra (bốn cuộc của Hải cảnh và năm cuộc của lực lượng PLA). Có ý kiến cho rằng, xu hướng này cho thấy Trung Quốc nỗ lực nâng cao khả năng sẵn sàng tác chiến, đồng thời bày tỏ thái độ cứng rắn, “không nhún nhường”, răn đe đối thủ tại Biển Đông.
.gif)
Hình 3. Vị trí tập trận của Trung Quốc, so sánh năm 2024 (màu đỏ) và 2025 (màu trắng)
- FONOP Mỹ tiếp tục xu hướng giảm
Trong năm 2025, Mỹ tiến hành 02 FONOP tại Biển Đông, gồm 01 FONOP vào 12/5 gần Trường Sa và 01 FONOP vào ngày 13/8 tại Scarborough/Hoàng Nham, đánh dấu lần đầu tiên Mỹ tiến hành FONOP tại khu vực này kể từ năm 2019. Tuy nhiên, từ góc nhìn rộng hơn, số lượng FONOP của Mỹ giảm đáng kể cả về số lượng và độ phủ so với thời kỳ Trump 1.0. Trong bốn năm Chính quyền Trump 1.0, Mỹ thực hiện 28 FONOP, gồm 13 cuộc tại khu vực Hoàng Sa, 12 cuộc tại khu vực Trường Sa, hai cuộc tại khu vực Scarborough và một cuộc quanh khu vực Côn Đảo, trung bình một năm có 7 cuộc.
Xu hướng suy giảm FONOP của Mỹ có thể phản ánh thực tiễn chính sách Mỹ dưới thời Trump 2.0: Biển Đông và khu vực Thái Bình Dương vẫn mang ý nghĩa chiến lược với Mỹ, song Mỹ sẽ có những điều chỉnh nhất định về chiến thuật hoặc khu vực địa lý ưu tiên.
Hình 4. Tổng hợp vị trí và số lượng FONOPs Mỹ từ thời Trump 1.0-nay
Tổng hợp các diễn biến trên cho thấy Biển Đông năm 2025 được định hình bởi bốn đặc điểm song hành: (i) va chạm Trung Quốc–Philippines lan rộng và lặp lại tại các điểm nóng; (ii) hợp tác quân sự nội khối ASEAN được mở rộng cả về tần suất lẫn phạm vi kết nối; (iii) hoạt động tập trận và tuần tra của Trung Quốc tiếp tục gia tăng; và (iv) sự hiện diện FONOP của Mỹ duy trì nhưng ở mức thấp hơn so với giai đoạn trước. Những đặc điểm này phản ánh một môi trường cạnh tranh cường độ thấp nhưng kéo dài. Bước sang năm 2026, các nước ASEAN cần tiếp tục theo dõi sát mức độ và phương thức can dự của hai cường quốc tại Biển Đông để đánh giá chính xác những biến chuyển trong “cán cân hành vi” khu vực.
Lưu ý:
- Nội dung và minh họa bởi Nghiên cứu Biển Đông, vui lòng ghi nguồn nếu đăng tải lại.
- Số liệu dựa trên tổng hợp từ nguồn mở, do đó mang tính tương đối (thực tế có thể nhiều hơn).
Minh họa: Đỗ Thị Thu Hiền
Hiệu đính: Đỗ Hoàng
