Quá trình này cũng cho thấy nỗ lực của hai nước trong việc tăng cường hợp tác nhằm củng cố môi trường chiến lược, ứng phó tốt hơn trước các vấn đề như biến động địa chính trị toàn cầu, sức ép cạnh tranh nước lớn, rủi ro khủng hoảng năng lượng và chuỗi cung ứng khu vực. Trong bối cảnh đó, chuyến thăm Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã giúp củng cố quan hệ hữu nghị truyền thống, mở ra các cơ hội hợp tác mới, mang tính thực chất giữa hai nước Việt Nam và Trung Quốc.
Nguồn ảnh: TTXVN
Bối cảnh và động lực thúc đẩy quan hệ
Việt Nam và Trung Quốc là hai quốc gia láng giềng gắn bó về mặt địa lý, có nhiều nét tương đồng về văn hóa, có khát vọng chung về hòa bình, ổn định và phát triển.
[1] Trong lịch sử hiện đại, Trung Quốc cũng là quốc gia đầu tiên trên thế giới công nhận độc lập của Việt Nam, có nhiều hỗ trợ to lớn cho quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất và xây dựng đất nước của Việt Nam. Trong quá trình phát triển, về đối ngoại, Việt Nam luôn khẳng định việc coi phát triển quan hệ với Trung Quốc là yêu cầu khách quan, lựa chọn chiến lược và ưu tiên hàng đầu trong đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, đa phương, đa dạng hóa. Cùng với quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện và khuôn khổ Cộng đồng chia sẻ tương lai Việt Nam - Trung Quốc có ý nghĩa chiến lược, hiện nay hai nước cùng đang nỗ lực phấn đấu thực hiện các mục tiêu phát triển 100 năm.
Những điểm nêu trên cho thấy lịch sử quan hệ láng giềng hữu nghị truyền thống, ý chí chính trị cấp cao, điểm tương đồng trong phương châm phát triển đã là những yếu tố nền tảng, góp phần thúc đẩy hai nước Việt Nam - Trung Quốc tiếp tục củng cố quan hệ, tăng cường tìm kiếm các cơ hội hợp tác chiến lược dài hạn. Điều này diễn ra trong bối cảnh thế giới và khu vực đang trải qua nhiều biến động to lớn, cả cơ hội và thách thức cùng tồn tại đan xen, đòi hỏi hai nước phải có các điều chỉnh chính sách linh hoạt, tiếp tục mở rộng hợp tác, đồng thời kiểm soát và giải quyết tốt các tồn tại. Cách tiếp cận này cho thấy phương châm của hai bên trong việc nỗ lực kết hợp giữa yếu tố lịch sử, lợi ích phát triển chiến lược và các định hướng hợp tác lâu dài.
Đối với Việt Nam, đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ và cân bằng chiến lược, xử lý tốt quan hệ với các quốc gia láng giềng, trong đó có Trung Quốc, luôn là mục tiêu chiến lược xuyên suốt. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng có nhu cầu mở rộng quan hệ với các đối tác vì mục tiêu phát triển kinh tế, nâng cấp hệ thống hạ tầng và logistics, tìm kiếm thêm thị trường cho các mặt hàng xuất khẩu Việt Nam có thế mạnh. Năm 2025, Việt Nam có mức tăng trưởng GDP 8.02%, quy mô nền kinh tế đạt 514 tỷ USD,
[2] kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 930 tỷ USD, nhu cầu logistic tăng 14-16%, trong khi chi phí logistics chiếm tới 16% GDP.
[3] Những con số này cho thấy, thách thức với Việt Nam không chỉ nằm ở vấn đề tăng trưởng, mà còn ở yêu cầu hoàn thiện cấu trúc nền kinh tế, mở rộng trao đổi thương mại, nâng cao hiệu quả hợp tác kinh tế và kết nối hạ tầng với các quốc gia khu vực, trong đó có Trung Quốc.
Về phía Trung Quốc, trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược nước lớn gia tăng, việc duy trì môi trường chiến lược cho phát triển càng trở nên cấp thiết hơn. Do đó, thời gian qua Trung Quốc đã đẩy mạnh triển khai chính sách ngoại giao láng giềng, tăng cường trao đổi kinh tế thương mại, thúc đẩy mở rộng kết nối hạ tầng, tăng cường hợp tác bảo vệ chuỗi cung ứng với các đối tác khu vực và Việt Nam. Điều này được thể hiện qua các hợp tác hai bên trong khuôn khổ “Cộng đồng chia sẻ tương lai có ý nghĩa chiến lược Việt Nam - Trung Quốc”, cơ chế Đối thoại chiến lược 3+3 (ngoại giao - quốc phòng - công an), và cả các nội dung hợp tác nhằm bảo đảm an ninh và ổn định chính trị của mỗi nước.
Trong bối cảnh nêu trên, chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Trung Quốc đã góp phần thúc đẩy quá trình triển khai định hướng đối ngoại của Việt Nam. Trong chuyến thăm, chương trình làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước trải rộng từ hội đàm cấp cao đến các khảo sát phát triển khoa học - công nghệ, trao đổi giáo dục và gặp gỡ thanh niên, trí thức hai nước. Những hoạt động này thể hiện hai bên đang thúc đẩy quan hệ trên cả ba tầng nấc: củng cố nền tảng truyền thống lịch sử, thúc đẩy hợp tác thực chất đôi bên cùng có lợi, và tăng cường các định hướng chiến lược dài hạn cho quan hệ tương lai. Do đó, chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là đột phá quan trọng, mở ra các cơ hội để hai bên tăng cường hợp tác chiến lược trong bối cảnh mới.
Kết quả chính của chuyến thăm
Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đem tới những kết quả cụ thể cho hợp tác hai nước Việt - Trung. Việc thành viên đoàn của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm Trung Quốc có tới 9 Ủy viên Bộ Chính trị Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (nhiều hơn 6 người so với chuyến thăm năm 2022) cho thấy mức độ ưu tiên và phạm vi thảo luận hợp tác sâu rộng giữa hai Đảng, hai Nhà nước. Tại chuyến thăm, hai bên đã ký kết hơn 32 văn kiện hợp tác, với phạm vi mở rộng trên nhiều lĩnh vực, từ hợp tác chính trị, quốc phòng, ngoại giao, kinh tế, khoa học - công nghệ, thương mại nông sản, hạ tầng, tới chuỗi cung ứng và hợp tác địa phương.
Về ý nghĩa chính trị - đối ngoại, chuyến thăm đã góp phần củng cố lòng tin chiến lược giữa hai nước, giúp duy trì thường xuyên kênh trao đổi cấp cao, tạo điều kiện phối hợp xử lý tốt hơn các vấn đề hợp tác an ninh và phát triển có liên quan trong bối cảnh môi trường khu vực đang có nhiều biến động. Đồng thời, việc mở rộng các cơ chế đối thoại và hợp tác thực chất cũng giúp tăng dư địa xử lý khác biệt và tồn tại, qua đó củng cố phương hướng quan hệ giữa hai nước phát triển ổn định trong dài hạn.
Về hợp tác kinh tế, thương mại: Hai bên thống nhất thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực như đường sắt xuyên biên giới, chuỗi cung ứng, hải quan và công nghệ mới. Trong năm 2025, thương mại song phương Việt - Trung đạt 256 tỷ USD, tăng 25% và chiếm gần 27% tổng thương mại hàng hóa của Việt Nam.
[4] Tăng trưởng thương mại song phương giữa hai nước trong các năm gần đây đều đạt mức hai con số. Ngoài ra, cùng với việc gia tăng hợp tác đầu tư gia tăng, Trung Quốc nhiều năm liên tục là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, trong khi Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc trong ASEAN, và đứng thứ 6 toàn cầu.
[5] Xu hướng mở rộng hợp tác kinh tế giữa hai bên phù hợp với xu hướng tái cấu trúc chuỗi giá trị khu vực, trong đó kết nối hạ tầng và năng lực logistics đóng vai trò ngày càng quan trọng. Đồng thời, các hợp tác song phương sẽ giúp cả Việt Nam và Trung Quốc tìm kiếm điểm bổ trợ phát triển, tối ưu hóa cấu trúc nền kinh tế, tăng cường năng lực cạnh tranh trong các lĩnh vực mỗi bên có thế mạnh.
Về hợp tác biển: Hợp tác quản lý bất đồng trên biển theo luật pháp quốc tế là xu hướng chung của khu vực và thế giới, và nội dung này cũng có bước tiến quan trọng trong chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Thời gian qua, hai nước đã đạt được một số tiến triển thực chất trong hợp tác biển, thể hiện qua việc tổ chức Phiên họp lần thứ 15 của Ủy ban Chỉ đạo hợp tác song phương Việt Nam - Trung Quốc, diễn ra ngày 16/10/2023 tại Hà Nội;
[6] tổ chức Giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới Việt Nam - Trung Quốc lần thứ 8 (tháng 4/2024);
[7] triển khai chuyến thăm của hai tàu hộ vệ tên lửa Hải quân Nhân dân Việt Nam tới Quảng Tây từ ngày 13-16/11/2023;
[8] cũng như tiến hành tuần tra liên hợp trên Vịnh Bắc Bộ lần thứ 36 (tháng 12/2023).
[9] Những hoạt động này góp phần tăng cường tin cậy chính trị, mở rộng nội hàm đối thoại, tạo nền tảng cho việc xử lý các vấn đề còn tồn tại và tăng cường hợp tác tương lai.
Trong chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lần này, trong Tuyên bố chung, hai bên đã ghi nhận việc tiến hành trao đổi sâu sắc và chân thành về vấn đề trên biển, nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát tốt bất đồng, duy trì hòa bình và ổn định ở Biển Đông. Hai bên cũng khẳng định việc tuân thủ nhận thức chung của lãnh đạo cấp cao hai nước và Thỏa thuận về các nguyên tắc cơ bản chỉ đạo giải quyết vấn đề trên biển (năm 2011). Đồng thời, hai bên cũng khẳng định kiên trì giải quyết tranh chấp bằng trao đổi và đối thoại, tìm kiếm giải pháp cơ bản và lâu dài phù hợp với luật pháp quốc tế, bao gồm Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982); không có hành động làm phức tạp tình hình và thúc đẩy đàm phán phân định vùng biển ngoài cửa Vịnh Bắc Bộ.
Như vậy, nội dung “giải quyết vấn đề Biển Đông phù hợp với luật pháp quốc tế, bao gồm UNCLOS 1982” đã được hai bên nhất trí đưa vào Tuyên bố chung Việt - Trung năm 2026.
[10] Điều này cho thấy sự coi trọng của cả hai nước trong việc thúc đẩy tuân thủ luật pháp quốc tế, quản lý các tồn tại khác biệt và xử lý tranh chấp biển trên nguyên tắc áp dụng luật pháp quốc tế, Công ước Luật biển Liên Hợp quốc 1982. Phương châm này sẽ giúp mở ra các cơ hội hợp tác mới cho hai nước trong quá trình đàm phán phân định biển, hợp tác nghề cá và bảo tồn biển, hợp tác kinh tế biển xanh phù hợp với lợi ích và năng lực thực tiễn của mỗi nước.
Về hợp tác kết nối hạ tầng: Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã trực tiếp tham quan nhiều mô hình phát triển hạ tầng và công nghệ then chốt của Trung Quốc, trong đó có hệ thống đường sắt cao tốc. Tại đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước di chuyển bằng tàu cao tốc từ Bắc Kinh tới Hà Bắc để thăm khu đại đô thị mới Hùng An, cũng như đi tàu cao tốc kéo dài 10 tiếng từ Bắc Kinh tới Nam Ninh trước khi trở về Việt Nam bằng tàu liên vận. Những hoạt động này gợi mở triển vọng tăng cường hợp tác trong lĩnh vực kết nối hạ tầng, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển hệ thống giao thông quy mô lớn.
Số liệu cho thấy Trung Quốc là quốc gia có thế mạnh về quy hoạch và phát triển các hệ thống đường sắt, gồm đường sắt cao tốc. Trung Quốc hiện sở hữu hệ thống đường sắt cao tốc lớn nhất thế giới với chiều dài vượt mốc 50.000 km, tốc độ thiết kế đạt 350 km/h. Toàn bộ hệ thống này được xây dựng, đưa vào vận hành chỉ trong 21 năm, kể từ năm 2005.
[11] Tính đến 10 tháng đầu năm 2025, hệ thống này đã vận chuyển được gần 4 tỷ lượt hành khách.
[12] Thành công xây dựng hệ thống đường sắt của Trung Quốc dựa trên ba trụ cột: cấu trúc tài chính kết hợp trung ương và địa phương (2005-2015 chi 370 tỷ USD); năng lực của các doanh nghiệp nhà nước quy mô toàn cầu giúp giảm chi phí xuống 17-21 triệu USD/km; và mức độ chuẩn hóa cao trong mục tiêu, thiết kế và quy trình xây dựng. Trong quá trình phát triển tiếp theo, Trung Quốc đang tiếp tục xử lý các tồn tại để hệ thống đường sắt cao tốc này hoàn thiện hơn, gồm các vấn đề như chi phí bảo trì, yêu cầu an toàn kỹ thuật, tính hiệu quả tài chính, và cả tốc độ phát triển đô thị cùng việc tăng giá nhà đất quanh các ga đường sắt cao tốc...
Trong chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hai bên nhất trí đẩy nhanh ba tuyến đường sắt kết nối: tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng (tổng chiều dài 419 km, giá trị đầu tư 203.000 tỷ đồng (tương đương 8 tỷ USD),
[13] đã khởi công 5 ga từ tháng 12/2025, dự kiến hoàn thành năm 2030; tuyến Lạng Sơn - Hà Nội; và tuyến Móng Cái - Hải Phòng. Hai nước cũng thành lập Ủy ban Hợp tác Đường sắt Liên chính phủ, điều này mở ra khả năng phối hợp trong dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam của Việt Nam. Đây là dự án có tổng chiều 1.541 km, giá trị đầu tư hơn 67 tỷ USD, dự kiến khởi công cuối năm 2026.
[14] Những dự án này mang cả ý nghĩa kinh tế và giá trị chiến lược, góp phần định hình kết nối khu vực, tạo nền tảng cho hợp tác dài hạn giữa Việt Nam và Trung Quốc cùng các đối tác có quan tâm trong bối cảnh nhu cầu logistics, thương mại và hạ tầng của Việt Nam tiếp tục tăng mạnh.
Kết luận
Chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Trung Quốc trong tháng 04/2026 với nhiều kết quả cụ thể đã tạo thêm động lực mới cho quan hệ Việt-Trung. Nhận thức chung cấp cao và những kết quả đạt được sẽ giúp hai bên củng cố và phát triển quan hệ hợp tác theo hướng sâu rộng, thực chất và hài hòa hơn, bao gồm cả các lĩnh vực kinh tế - thương mại, khoa học - công nghệ và kết nối hạ tầng chiến lược. Đồng thời, kết quả chuyến thăm cùng phương châm chỉ đạo hợp tác mới là những điểm đột phá giúp hai bên quản lý tốt hơn các tồn tại và khác biệt ở Biển Đông theo quy định của luật pháp quốc tế. Từ bước chuyển mới này, hai bên có nhiều dư địa để tiếp tục nghiên cứu, đề xuất các mô hình hợp tác biển mang tính bền vững, phù hợp với các nguyên tắc pháp lý quốc tế và chuẩn mực chung của khu vực, đồng thời đáp ứng tốt hơn lợi ích thiết thực của hai nước Việt-Trung trong bối cảnh mới.
Tài liệu tham khảo
[1] Trích phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại học Thanh Hoa, Trung Quốc. Nguồn: https://baochinhphu.vn/toan-van-phat-bieu-chinh-sach-cua-tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-tai-dai-hoc-thanh-hoa-trung-quoc-102260414213817714.htm
[5] https://moit.gov.vn/tin-tuc/thi-truong-nuoc-ngoai/hop-tac-thuong-mai-viet-trung-tao-dong-luc-phat-trien-thuc-chat-va-hieu-qua.html
