Đối thoại diễn ra tại Phnom Penh, là bước tiến mới trong hiện thực hóa hợp tác chiến lược giữa hai bên. Kết quả ban đầu cho thấy, cơ chế đối thoại này đã góp phần tăng cường gắn kết chính trị, mở rộng hợp tác an ninh và kinh tế giữa Trung Quốc và Campuchia. Nhưng mặt khác, quá trình này cũng đồng thời đặt ra câu hỏi cho tính đồng thuận, yêu cầu cân bằng chiến lược của ASEAN trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn tại khu vực đang tăng mạnh.
Nguồn ảnh: The Phnom Penh Post
Bối cảnh đối thoại: Cuộc “Đối thoại chiến lược 2+2” đầu tiên giữa Trung Quốc và Campuchia có sự tham dự của Ủy viên Bộ Chính trị, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị và Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân. Về phía Campuchia có Phó Thủ tướng, kiêm Ngoại trưởng Prak Sokhonn và Phó Thủ tướng, kiêm Bộ trưởng Quốc phòng Tea Seiha. Đây là cơ chế hợp tác cấp cao mới, được Trung Quốc và Campuchia thống nhất triển khai sau chuyến thăm cấp nhà nước của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới Pnom Penh, từ ngày 17-18/4/2025.[1] Việc triển khai cơ chế đối thoại này phản ánh xu hướng Trung Quốc đang tăng cường chính sách ngoại giao láng giềng tại khu vực, thúc đẩy mở rộng các kênh đối thoại chiến lược tại Đông Nam Á. Tương tự các cơ chế đối thoại chiến lược Trung Quốc đã thiết lập với Việt Nam (Cơ chế đối thoại 3+3)[2] và với Indonesia (Cơ chế đối thoại 2+2)[3]. Hai bên bước vào đối thoại trong bối cảnh Trung Quốc tiếp tục là một đối tác chiến lược quan trọng hàng đầu của Campuchia trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là về kinh tế, đầu tư, quốc phòng và an ninh. Trước diễn biến cạnh tranh chiến lược nước lớn, tranh chấp biên giới với Thái Lan chưa được giải quyết rốt ráo, nên bên cạnh việc nỗ lực tranh thủ các đối tác Mỹ và phương Tây, Campuchia cũng muốn củng cố quan hệ với Trung Quốc nhằm tìm kiếm nguồn lực hỗ trợ cho phát triển kinh tế và đảm bảo an ninh. Do đó, cuộc đối thoại 2+2 này không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng, mà còn đánh dấu bước chuyển mới của Campuchia trong việc thúc đẩy hợp tác sâu rộng hơn với Trung Quốc.
Nội dung thảo luận và kết quả: Tại “Đối thoại chiến lược 2+2” đầu tiên này, đại diện quốc phòng và ngoại giao của Trung Quốc và Campuchia đã thảo luận về các vấn đề liên quan tới hợp tác an ninh và quốc phòng, nhấn mạnh nhu cầu củng cố tin cậy chiến lược, mở rộng giao lưu quân sự, tăng cường phối hợp huấn luyện, diễn tập, chia sẻ thông tin, nâng cao năng lực ứng phó trước các thách thức an ninh.[4] Hai bên cũng trao đổi về vấn đề hợp tác chống tội phạm xuyên quốc gia, nạn buôn người, ma túy, tội phạm mạng và lừa đảo trực tuyến, các biện pháp thúc đẩy hợp tác kinh tế, đầu tư, du lịch và giao lưu nhân dân. Ngoài ra, hai bên đã trao đổi về tình hình quốc tế và khu vực, đề cập việc ủng hộ giải quyết các tranh chấp bằng đối thoại, phản đối hành động cưỡng ép đơn phương. Trung Quốc đưa ra đề xuất hỗ trợ trao đổi giữa Campuchia và Thái Lan về vấn đề biên giới.[5] Kết quả sơ bộ ban đầu cho thấy, sau đối thoại, Trung Quốc và Campuhica đã nhất trí làm sâu sắc hợp tác quốc phòng, tăng cường phối hợp thực thi pháp luật và mở rộng hợp tác an ninh mạng. Hai bên cũng khẳng định tiếp tục củng cố quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, xây dựng “Cộng đồng chung vận mệnh Trung Quốc – Campuchia”. Đồng thời trong khuôn khổ Cuộc họp lần thứ nhất của Cơ chế Đối thoại Chiến lược 2+2 tại Phnom Penh ngày 22/4, hai bên nhất trí nâng cấp cơ chế này lên khuôn khổ 3+3[6], phát triển thành kênh trao đổi chiến lược thường xuyên và sẽ được tiếp tục thúc đẩy mở rộng sang các lĩnh vực hợp tác khác[7]. Trong tiến trình hiện thực hóa các cam kết sau Đối thoại 2+2, Trung Quốc đã bắt đầu chuyển từ tuyên bố ủng hộ đối thoại sang các bước đi ngoại giao cụ thể liên quan đến vấn đề biên giới Campuchia – Thái Lan. Tại các cuộc tiếp xúc sau đó với Thủ tướng Campuchia Hun Manet và Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul, Ngoại trưởng Vương Nghị khẳng định Trung Quốc, với tư cách “người bạn chung” của cả hai nước, sẵn sàng tiếp tục tạo nền tảng để Campuchia và Thái Lan nối lại tiếp xúc trực tiếp, xây dựng lòng tin và kiểm soát bất đồng.[8] Động thái này cho thấy cơ chế 2+2 Trung Quốc – Campuchia không chỉ phục vụ hợp tác song phương về quốc phòng, an ninh và thực thi pháp luật, mà còn đang được Bắc Kinh sử dụng như một kênh mở rộng vai trò điều phối trong các vấn đề an ninh lục địa Đông Nam Á. Qua đó, Trung Quốc từng bước định vị mình như một bên trung gian thúc đẩy ổn định khu vực, đồng thời gia tăng ảnh hưởng trong các hồ sơ có liên quan trực tiếp đến quan hệ giữa các nước thành viên ASEAN. Dù đạt được một số cam kết chính trị nêu trên, nhưng trong tuyên truyền về kết quả đối thoại, truyền thông chính thức hai bên cũng thể hiện có những khác biệt trong ưu tiên chiến lược. Trong khi báo chí Trung Quốc nhấn mạnh vấn đề “nâng cấp chiến lược” của cơ chế đối thoại 2+2[9], vai trò của Trung Quốc trong việc hỗ trợ Campuchia và Thái Lan xử lý vấn đề biên giới thì truyền thông Campuchia tập trung nhấn mạnh hơn tới vấn đề lợi ích hợp tác thực tiễn với Trung Quốc, như hợp tác huấn luyện quân sự, chống tội phạm mạng, ngăn chặn nạn buôn người và hỗ trợ phát triển hạ tầng[10]. Ngoài ra, các cam kết hợp tác tiếp theo trong khuôn khổ đối thoại này cho thấy, Campuchia đang thực hiện chiến lược “cân bằng bất đối xứng”, tăng mức độ gắn kết với Trung Quốc nhưng không muốn bị khóa chặt vào một mói quan hệ phụ thuộc duy nhất. Do đó, Campuchia trong khi tìm cách tranh thủ nhiều hơn ở Trung Quốc về chính trị, an ninh, hạ tầng và kinh tế nhưng cũng nỗ lực mở rộng không gian hợp tác với Nhật Bản, Mỹ và phương Tây trong lĩnh vực thương mại, công nghệ, thị trường xuất khẩu và cả không đối ngoại quốc tế. Việc tháng 02/2026, Thủ tướng Campuchia Hun Manet dự Hội nghị Hoà bình (Board of Peace) tại Washington DC,[11] do Tổng thống Mỹ Donald Trump chủ trì là một ví dụ về việc Campuchia không đặt cả trứng vào một rổ.
Triển vọng và tác động: Cơ chế “Đối thoại chiến lược 2+2” cho thấy hướng triển vọng hợp tác mới trong quan hệ Trung Quốc – Campuchia trong bối cảnh hai bên đều cần nhau. Cơ chế này cũng phản ánh bước phát triển tiếp theo của quan hệ giữa hai bên, đó là việc chuyển từ hợp tác chính trị và kinh tế chú trọng tính biểu tượng sang hợp tác chính trị, an ninh, kinh tế và kết nối mang tính thực tiễn, có sự điều phối của bộ ngoại giao và bộ quốc phòng hai nước.
Đối với phía Trung Quốc, kết quả đối thoại đem tới cho Trung Quốc một công cụ củng cố ảnh hưởng chiến lược tại lục địa Đông Nam Á, cơ hội mở rộng vai trò trong các vấn đề an ninh khu vực. Từ đó, cho phép Trung Quốc dẫn dắt, gắn kết Campuchia sâu hơn vào cấu trúc “Cộng đồng chung vận mệnh Trung Quốc – Campuchia”, mở rộng các hợp tác kinh tế, thương mại, quốc phòng, thực thi pháp luật và kết nối hạ tầng theo khuôn khổ Sáng kiến BRI giữa hai bên. Điều này phù hợp với chính sách ngoại giao láng giềng của Trung Quốc, mục tiêu mở rộng hợp tác với các quốc gia khu vực nhằm duy trì chuỗi cung cầu, tránh áp lực thuế quan, các biện pháp hạn chế thương mại của Mỹ và phương Tây. Ngoài ra, giúp Trung Quốc từng bước định vị vai trò như một đối tác tham gia quản trị an ninh nội địa và xuyên biên giới tại khu vực tiểu vùng Mekong.
Đối với Campuchia, các cam kết hợp tác từ phía Trung Quốc qua cơ chế đối thoại này cũng giúp Pnom Penh có thêm cơ hội tìm kiếm các nguồn lực hỗ trợ về quốc phòng, an ninh, kết nối hạ tầng và phát triển kinh tế ngoài ASEAN. Trong vai trò đòn bẩy chính trị, cơ chế đối thoại này sẽ tạo động lực cho các hợp tác hạ tầng, năng lượng, công nghiệp và du lịch giữa hai bên. Nhất là trong bối cảnh chính phủ Campuchia đang phải tập trung xử lý các thách thức, như áp lực duy trì tăng trưởng kinh tế và cải thiện việc làm, vấn đề tội phạm xuyên quốc gia liên quan tới ma túy, tình trạng các trung tâm lừa đảo trực tuyến trên đất Campuchia, nạn buôn người bất hợp pháp, diễn biến tình hình căng thẳng biên giới với Thái Lan.
Với ASEAN, “Đối thoại chiến lược 2+2” Trung Quốc – Campuchia là một cơ chế hợp tác và đối thoại quan trọng mới của một nước thành viên ASEAN với một đối tác lớn trong khu vực. Đây là một bước phát triển tự nhiên và mang tính phù hợp quy luật trong bối cảnh các bên cần tìm kiếm đối tác hợp tác cho các lợi ích thiết thực. Tuy nhiên trên một phương diện khác, đây cũng là chỉ dấu mới về phương thức nước lớn Trung Quốc đang từng bước định hình mạng lưới ảnh hưởng an ninh, kinh tế, thương mại và ngoại giao tại Đông Nam Á theo hướng “thể chế hóa ảnh hưởng” với khu vực. Bên cạnh mặt tích cực, bước đi này cũng có thể làm gia tăng sức ép đồng thuận nội khối của ASEAN, nhất là trong một số hồ sơ ASEAN coi là nhạy cảm trong quan hệ với Trung Quốc. Do đó, cách hành xử của Campuchia trong các vấn đề khu vực thời gian tới sẽ là chỉ dấu quan trọng đánh giá mức độ tự chủ chiến lược của Phnom Penh trong cân bằng quan hệ nội khối và quan hệ nước lớn.
Việc Trung Quốc và Campuchia cam kết mở rộng phối hợp trong huấn luyện, diễn tập, chia sẻ thông tin, chống tội phạm mạng và thực thi pháp luật cho thấy ranh giới giữa hợp tác an ninh truyền thống và phi truyền thống giữa hai bên ngày càng đan xen. Trung Quốc đang qua các cơ chế hợp tác với một số đối tác như Campuchia để gắn vấn đề kinh tế thương mại, phát triển hạ tầng, an ninh và chính trị vào cùng một khuôn khổ hợp tác. Điều này giúp gia tăng lợi thế của Trung Quốc trong cạnh tranh với ASEAN và các đối tác lớn bên ngoài trong việc định hình các chương trình nghị sự của khu vực Tiểu vùng sông Mekong. Nhất là trong các vấn đề có tính quan trọng và cấp bách như quản trị nguồn nước, kết nối hạ tầng bền vững, chuyển đổi số, chống tội phạm xuyên biên giới và phát triển kinh tế xanh.
Trong bối cảnh đó, ASEAN cần duy trì phương châm “thống nhất trong đa dạng”, giữ cách tiếp cận kết hợp giữa nguyên tắc và linh hoạt trước các phát triển mới trong quan hệ của các thành viên với đối tác bên ngoài. Trong khi củng cố các hợp tác với Trung Quốc cũng như tăng cường thúc đẩy hợp tác thiết thực và đan cài lợi ích nội khối, ASEAN cần kết hợp khuyến khích các thành viên giữ cân bằng quan hệ nước lớn, duy trì lập trường chung thống nhất của ASEAN trong các vấn đề quốc tế và khu vực. Ngoài ra, ASEAN cũng cần kêu gọi Campuchia tăng cường tính minh bạch trong hợp tác quốc phòng và an ninh với các đối tác lớn, tránh tạo ra quan ngại và hoài nghi an ninh trong nội khối. Nhất là trong bối cảnh Campuchia và Thái Lan vẫn tồn tại vấn đề va chạm biên giới chưa được giải quyết, điều có thể làm trượt tiêu các nỗ lực thúc đẩy đàm phán và hợp tác cho hòa bình, thịnh vượng khu vực của ASEAN.
Kết luận
Cuộc “Đối thoại chiến lược 2+2” lần thứ nhất tại Phnom Penh là bước đi mới theo hướng mở rộng và sâu sắc hóa hợp tác giữa Trung Quốc và Campuchia. Trong khu vực đang phải chịu nhiều tác động bất lợi từ các diễn biến địa chính trị thế giới, hai bên cùng cần nhau, nên cơ chế đối thoại mới này góp phần thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa Trung Quốc và Campuchia có những phát triển mới trong cả lĩnh vực kinh tế, thương mại, kết nối hạ tầng, an ninh và thực thi pháp luật. Tuy nhiên, sự phát triển mới này cũng đặt ra những thách thức đối với Campuchia trong việc duy trì cân bằng chiến lược và đảm bảo tính đồng thuận nội khối của ASEAN. Về dài hạn, cả Trung Quốc và Campuchia cũng sẽ phải xử lý vấn đề cam kết hợp thực chất và hài hòa hóa cạnh trạnh tranh chiến lược nước lớn để cơ chế đối thoại này có thể phát huy hiệu quả và mang tính xây dựng tại khu vực./.
Tài liệu tham khảo
[1] https://www.fmprc.gov.cn/eng/xw/fyrbt/202504/t20250418_11596897.html [2] https://www.qdnd.vn/chinh-tri/tin-tuc/hoi-nghi-lan-thu-nhat-co-che-doi-thoai-chien-luoc-3-3-cap-bo-truong-ngoai-giao-quoc-phong-cong-an-viet-nam-trung-quoc-1030561 [3] https://thediplomat.com/2025/04/chinas-first-22-with-indonesia-a-symbolic-shift-in-diplomatic-strategy [4] https://www.fmprc.gov.cn/eng/wjbzhd/202604/t20260424_11899084.html [5] http://politics.people.com.cn/n1/2026/0422/c1001-40706740.html [6] https://www.information.gov.kh/articles/191208 [7] https://www.fmprc.gov.cn/eng/wjbzhd/202604/t20260424_11899084.html [8] https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/china-to-continue-providing-platforms-to-rebuild-trust-between-thailand-cambodia-top-diplomat/3916872 [9] https://www.fmprc.gov.cn/eng/wjbzhd/202604/t20260424_11899084.html [10] https://www.khmertimeskh.com/501885282/cambodia-and-china-boost-defence-ties-expand-22-dialogue-cooperation
Dương Đăng – Khánh Trọng
